Internationale Vrouwendag is in het begin van de twintigste eeuw ontstaan als een initiatief om op te komen voor betere arbeidsomstandigheden en vrouwenkiesrecht. Inmiddels is 8 maart uitgegroeid tot een wereldwijd erkende dag, en in veel landen zelfs tot een officiële feestdag. Het is een moment om even stil te staan bij de belangrijke rol die vrouwen door de geschiedenis heen, en tot op de dag van vandaag, spelen in onze samenleving. Misschien is het juist ook een gelegenheid om meer te leren over de vrouwen wiens namen wat minder bekend zijn, maar wiens invloed daarom niet minder groot is.

Hypatia - Martelaar van de filosofie

Hypatia van Alexandrië was een filosoof, wiskundige en astronoom uit de Oudheid. Ze was het hoofd van de Platoonse school in Alexandrië, toentertijd het centrum van wetenschap en cultuur. In een tijd waarin vrouwen vrijwel geen publieke rol hadden in de wetenschap stond ze bekend om haar kennis en macht doordat ze ook als adviseur diende voor belangrijke politieke figuren.

Hypatia nam als een van de eerste vrouwen deel aan debatten en mensen kwamen vanuit alle uithoeken van het rijk om haar te horen spreken. Ze leefde in de schemerperiode van het Romeinse Rijk, in de periode waarin de Christenen in Alexandrië steeds meer invloed begonnen te krijgen. Door haar vooruitstrevende manier van denken, die de christenen beschouwde als in strijd met de Bijbel, en invloed in de politiek werd zij daarom als een grote bedreiging gezien. Dit is dan ook de reden dat zij in het jaar 415 door een groep gewelddadige Christenen werd vermoord. Haar nalatenschap werd tijdens de verlichting herontdekt waardoor ze op de dag van vandaag wordt gezien als een martelaar van de wetenschap en filosofie.

"Reserveer je recht om te denken, want zelfs verkeerd denken is beter dan helemaal niet denken."- Hypatia


Artemisia Gentileschi – De stem van vrouwen in de Barok

De Italiaanse barokschilder Artemisia Gentileschi raakte op jonge leeftijd al in contact met de schilderkunst toen ze, samen met haar twee broers, aan het werk werd gezet in het atelier van haar vader. Het bleek al snel dat zij het meeste talent had voor het vak. Artemisia was dan ook nog maar zeventien jaar toen ze een van haar bekendste werken schilderde, genaamd: Susanna en de Oudsten. In dit schilderij wordt een scène uitgebeeld van een jonge vrouw die wordt lastiggevallen door twee oudere mannen. In veel van haar werken staat de vrouwelijke ervaring dan ook centraal, vaak in situaties van bedreiging of onrecht. Dit was wellicht een voorbode voor haar toekomst.

Agostino Tassi, haar leermeester en vertrouwenspersoon, maakte misbruik van haar en werd door de vader van Artemisia aangeklaagd wegens verkrachting. Het proces liep niet in haar voordeel en Artemisia haar reputatie raakte daardoor ernstig beschadigd. Samen met het feit dat vrouwelijke kunstenaars lange tijd niet serieus werden genomen door kunsthistorici, verklaart dit haar relatieve onbekendheid.

Wat het werk van Artemisia Gentileschi zo bijzonder maakt, is dat zij vrouwen afbeeldde als krachtige, handelende figuren in plaats van de gebruikelijke passieve rollen. Uit onderzoek blijkt dat in 94% van haar schilderijen een vrouw de actieve hoofdrol speelt. Haar werk staat symbool voor vrouwelijke kracht en verzet tegen het patriarchaat, en raakt thema’s die voor vrouwen ook vandaag de dag nog relevant zijn.

“Mijn illustere heer, ik zal u laten zien wat een vrouw kan doen.” - Artemisia Gentileschi


Qiu Jin – De eerste Chinese feministe

Qiu Jin werd in 1875 geboren in China. Als dochter uit een welgestelde familie kreeg ze toegang tot onderwijs. Ze leerde lezen, schrijven, paardrijden en zwaardvechten. Toen ze 21 jaar oud was werd Qiu Jin, zoals destijds gebruikelijk was, uitgehuwelijkt aan een rijke man. Het was alleen geen gelukkig huwelijk. Acht jaar lang leed ze onder de traditionele en onderdrukkende seksverhoudingen die de norm waren in de Qing Dynastie. In Beijing kwam Qiu Jin in aanraking met een groep vrouwen die zich verzette tegen deze onderdrukking. De vrouwen communiceerden met elkaar door middel van brieven en poëzie over modernisering en emancipatie.

Qiu Jin verdiepte zich steeds meer in het feminisme en het westerse gedachtegoed. In 1904 verhuisde ze daarom ook naar Japan waar ze haar traditionele vrouwenkleding inruilde voor westerse mannenkleding. Vanuit hier zette ze haar strijd voor de emancipatie van de Chinese vrouw voort.

Om echte sociale veranderingen door te kunnen zetten, was Qiu Jin ervan overtuigd dat dit niet kon onder de macht van de Chinese regering. Om deze reden verhuisde ze terug naar China, waar ze directeur werd van een school die in werkelijkheid dienstdeed als militaire trainingsbasis voor revolutionairen. Hier bereidde Qiu Jin een klein leger voor om de regering omver te werpen.

Vanwege betrokkenheid van een mislukte aanslag in de provincie Anhui werd Qiu Jin gearresteerd, gemarteld en tenslotte geëxecuteerd. Na haar dood, toen de Qing dynastie na 268 jaar eindelijk viel, kreeg Qiu Jin een officiële begrafenis en werd zij de eerste vrouwelijke martelaar van de revolutie.

“Met heel mijn hart bezweer en smeek ik mijn tweehonderd miljoen vrouwelijke landgenoten om hun verantwoordelijkheid als burgers op zich te nemen. Sta op! Sta op! Chinese vrouwen, sta op!.” – Qiu Jin


Amanda Gorman – De stem van een nieuwe generatie

Op 20 januari 2021 stond de 22-jarige Amanda Gorman op het podium bij de inauguratie van Joe Biden. Met haar gedicht The Hill We Climb, werd ze in één klap wereldwijd een symbool van hoop, veerkracht en de kracht van taal.

Amanda Gorman groeide op in Los Angeles met haar alleenstaande moeder. Vanaf jonge leeftijd worstelde ze met een spraakbelemmering, waardoor het spreken in het openbaar een uitdaging voor haar was. In plaats van zich terug te trekken vond ze een andere manier om haar stem te laten horen. Waar woorden haar mond soms in de weg zaten, vond ze op papier haar vrijheid. Schrijven werd haar manier om zichzelf te kunnen uitten.

Tijdens de inauguratie, twee weken na de bestorming van het Capitool, droeg ze een gedicht voor waarin ze een boodschap van waarschuwing en hoop gaf.

Ze sprak over een land ‘not broken, but simply unfinished’. Met haar boodschap sloot ze in een traditie van dichters die een politiek moment in poëzie vastleggen, zoals Maya Angelou, die in 1993 voordroeg bij de inauguratie van Bill Clinton. Waar Angelou al een gevestigde naam was, sprak Gorman uit een stem van een nieuwe generatie.

In een tijd van polarisatie herinnert Gorman ons eraan dat hoop geen naïviteit is, maar een keuze. En dat moed soms begint met simpelweg durven spreken.

“I am the daughter of Black writers who are descended from freedom fighters.” – Amanda Gorman




Kijk voor meer info: https://www.internationale-vrouwendag.nl/